چشم نگران ايران زمين
هیجدهم اردیبهشت ماه سالروز درگذشت اقتصاددان برجسته شاد روان دکتر حسین عظیميآراني است که همیشه دغدغه توسعه ایران را داشت. از این رو، دانش سرشار خویش را بیدریغ وقف این مهم نمود و به همین دلیل چشم نگران ایران زمین نام گرفت.
او که دکتری اقتصاد را با گرایش اقتصاد توسعه از دانشگاه معتبر «آکسفورد» دریافت كرده بود، تمام خصایص یک استاد خوب را داشت. چارچوب فکری منسجم، فهم و درک عمیق مطالب اقتصادی، قلم شیوا، بیان ساده، حافظه قوی و هوش بسیار بالا از ویژگیهای بارز او بود. از خصوصیات خوب استادی که بگذریم، پایبندی شدید به عقاید خود و بسط و گسترش آن، ويژگي او بود. به ديگر سخن در جامعه ما متخصصان علم اقتصاد کم نیستند، اما تعداد کسانی که کوشیدند مشرب فکری خود را تبدیل به یک گفتمان رایج كنند و به طور مستمر از ایدههای خود دفاع كنند و صحت و سقم آنرا در برخورد با واقعیتهای جامعه اثبات كنند، بسیار اندکاند. مرحوم دکتر عظیميدر زمره این افراد قرار داشت. وجود پایبندی به عقاید خود، باعث نامهربانی نسبت به ایشان نیز ميشد. ولی با وجود اين «ناملایمات در ایشان اثری نداشت». این عبارتی است که رییس جمهور وقت در وصف ایشان بیان نمودند.
زمانی که کتاب «تورم» ایشان را که به بحران در تئوری اقتصادی معاصر ميپرداخت، در دوران دانشجویی مطالعه ميکردیم، بدون آن که شناختی از او داشته باشيم، از خواندن آن، که به گونه زیبایی ترجمه شده بود، لذت ميبردیم. ولی در آن زمان نميدانستیم از چه استادی بیبهره ماندهایم. استادی که در زمان دانشجوی زبانزده استادان خود بود. حتی زمانی که «هیکس» اقتصاددان مشهور برنده جایزه نوبل، به دانشکده اقتصاد دانشگاه تهران دعوت شده بود تا دروس دانشکده را ارزیابی نماید، وقتی با او صحبت ميکند، رو به اساتيد دانشکده ميکند و ميگوید «شما که چنین دانشجویان با این همه علاقه، ایده و ابتکار دارید چرا به سراغ من آمدهاید». ولی با این حال خورشید برای همیشه نميتواند در پس ابرها بماند و روزی نمایان خواهد شد. اما این خورشید زمانی نمایان شد که تجربه کاری او در سازمان مدیریت و برنامهریزی به کمک دانش سرشارش آمده بود. این استاد مسلم اقتصاد، با تدریس در زمینه مسائل اقتصاد ایران، توسعه اقتصادی و برنامهریزی اقتصادی دانشجویان را بهرهمند ميساخت. به طوری که گسترش دانش توسعه اقتصادی در کشور مرهون تلاش این اقتصاددان برجسته است.
مرحوم دکتر عظیمی علاوه بر تربیت دانشجویان که امروز هر یک در عرصه مختلف سیاستگذاری حضور دارند، در سمینارها و سخنرانیهای مختلف به تشریح مسائل و مشکلات اقتصادی به زبان ساده ميپرداخت. یکی از این سخنرانیها، سخنرانی که در سال 1368 در سمینار بازسازی اقتصادی جمهوری اسلامي ایران، دانشگاه تربیت مدرس تحت عنوان «مسائل اساسی در بازسازی و توسعه اقتصادی جمهوری اسلاميایران» ایراد نمود. زمانی که سخنرانیهای ایشان از تلویزیون پخش شد، سیل تلفنهایی بود که به دفتر ایشان ميشد تا با او ملاقات كنند.
در همین شرایط بود که سیاستهای «تعدیل اقتصادی» براي دسترسی به رشد اقتصادی با تاکید بر استقراض خارجی به اجرا در آمد. به عبارت دیگر در دوران بعد از انقلاب اسلاميایران و شرایط دوران جنگ، اقتصاد ایران با شعار عدالت اجتماعی و کاهش فشار اقتصادی بر توده مردم، بر پایه اقتصاد دولتی تمام اعیار که متضمن تثبیت قیمتها، پرداخت یارانه فراگیر، تجارت خارجی دولتی، مالکیت دولت بر واحدهای تولیدی، آموزش و پرورش رایگان، بهداشت درمان دولتی به همراه اعمال محدودیت هر چه بیشتر تعرفههای درمانی استوار بود. مجموعه این سیاست به کاهش انگیزه سرمایهگذاری در تولید، کاهش کیفیت تولید و خدمات عمومي به دلیل تثبیت قیمتها، دوگانگی قیمتها و رواج اقتصاد رانتی شد. بر این اساس، سیاستهای تعدیل اقتصادی در جهت رفع این نابسامانیها و وجود آیندهای مطلوب به اجرا در آمد. این در حالی بود که جنبههای انسانی و تاثیر آن بر سطح زندگی گروههای کم درآمد، به فراموشی سپرده شده بود. چرا که با اصلاح قیمتها، حذف تدریجی یارانهها، یکسان سازی نرخ ارز و تاثیر آن قیمت کالاهای وارداتی، قدرت خرید گروههای کمدرآمد به شدت کاهش پیدا کرد و موجب گسترش فقر در جامعه شد. موضوعی که آثار آن درآینده قابل جبران نيست و ریاضتهایی که در این دوران تحمیل ميشوند در برابر آیندهای مطلوب متقارن نميباشد.
علاوه بر اينكه سیاستهای تعدیل اقتصادی تاثير آن بر فقر و سطح زندگي افراد به فراموشي سپرده شده بود ، از نظر افزایش تولید نیز به دليل عدم زیرساختهای مناسب آن گونه که انتظار ميرفت، توفیق چندانی نداشت. در نتیجه زمینه بروز تورم و افزایش قیمتها را به وجود آورد. اینجا بود که اولین عقبگرد در برنامه تعدیل اقتصادی به وقوع پیوست. در این مرحله تحت عنوان مرحله دوم تعدیل که اکنون که مشکل تولید حل شده است و باید به سراغ جلوگیری از افزایش قیمتها رفت، سیاست جلوگیری از افزایش قیمتها به اجرا درآمد. ولی دیري نپاید که بحران باز پرداخت بدهیها، به مشکل تورم که هر روز حادتر ميشد، افزوده شد. در همین حال نرخ ارز در بالاترین حد خود قرار گرفت. تداوم این شرایط دیگر قابل تحمل نبود. لذا با تثبیت نرخ ارز و سیاستهای جلوگیری از افزایش قیمتها از ادامه اجرای این سیاستها جلوگیري شد.
مرحوم دکتر عظیمي که یکی از منتقدان اصلی سیاستهای تعدیل اقتصادی بود و به دليل همین انتقادها مجبور به ترک سازمان مدیریت و برنامهریزی شد و در سمت مدیر دوره دکتری دانشگاه آزاد انجام وظیفه ميكرد و در عین حال در سخنرانیها و نوشته این سیاست به نقد ميکشید، بعد از چندین سال دوری از سازمان مدیریت و برنامه ریزی، دعوت شد تا به نقد سیاستهای دوران اجرای سیاستهای تعدیل بپردازد.
آن مرحوم در عین حال که عنوان مشاور اقتصادی آقای هاشميرفسنجانی و خاتمي را به عهده داشت، در سالهای آخر عمر خود در حالی که با بیماری سرطان دست و پنجه نرم ميکرد، به ریاست موسسه عالی آموزش و پژوهش سازمان مدیریت و برنامهریزی برگزیده شد. با حضور ایشان در این موسسه زمینه تدوین برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی را فراهم شد. در همین راستا بزرگترین همایش برنامهریزی در تاریخ کشور را تحت عنوان «همایش چالشها و چشماندازها توسعه ایران» برگزار نمود. با برگزاری این سمینار، کار او به بیمارستان کشید و سرانجام در روز هیجدهم اردیبهشت ماه 1382 به دیار باقی شتافت.
خاتمي که او را خوب ميشناخت و به او محبت داشت در پیام تسلیت خود این گونه فرمودند: دکتر عظیميانسانی فرهیخته و اندیشمند بود. در برخی از همایشها که با هم بودیم یا من به عنوان مستمع در آن شرکت داشتم، از سخنان ایشان مطالب زیادی آموختم. ایشان صاحبنظر، علاقهمند و دلسوز بود.
2 نظر
ارسال نظر
بدون بازتاب
http://www.vadeghan.info/cgi-bin/mt/mt-tb.cgi/62لینک بازتاب:
سلام
نمیدونیم کجا باید چیزی نوشت .ولی یه مطلب در مورد انتخاباتی چیزی .چرا چیزی ننوشتید.
با سلام
من دانشجويكارشناسي ارشد توسعه روستايي دانشكده علوم اجتماعي هستم در كلاسهاي درس خانم دكتر شادي طلب ذكر خير استاد زياد مي رفت. بسيار مايلم كتابهاي استاد را بخوانم. اگر مقاله و مطلبي از ايشان داريد ممنون ميشم برايم ايميل كنيد. از اين يادداشت شما سپاسگزارم